Vaxtastökk:
Þúsundir danskra íbúðareigenda fá nýja vexti á húsnæðislán sín 1. júlí og horfa fram mun þyngri greiðslubyrði.
Þúsundir danskra íbúðareigenda með breytilega vexti standa frammi fyrir verulegri hækkun greiðslubyrði þegar vextir á lánum þeirra verða endurstilltir 1. júlí.
Margir tóku lán fyrir fimm árum þegar vaxtastigið var sögulega lágt og vextirnir nálægt núlli. Nú er staðan allt önnur. Samkvæmt Børsen gætu vextir hjá hluta þeirra hækkað úr nánast engu í um 3%.
Það getur breytt heimilisbókhaldinu verulega. Hjá sumum verður vaxtakostnaðurinn einn orðinn svipaður og öll fyrri mánaðarleg greiðsla, þegar bæði vextir og afborganir voru taldar með.
Skipta um banka og hætta að greiða niður lánið
Børsen tekur dæmi af Johan Prisak, framleiðslustjóra hjá Siemens, sem býr með fjölskyldu sinni í Álaborg.
Síðustu fimm ár hefur húsnæðislán hans borið aðeins 0,041% vexti. Því hefur stærstur hluti greiðslna fjölskyldunnar farið í að greiða niður skuldina.
Nú hefur fjölskyldan ákveðið að endurskipuleggja fjármálin. Hún ætlar að skipta um banka, taka lán með vöxtum sem breytast oftar og velja afborgunarleysi um tíma.
Með því greiðir fjölskyldan aðeins vexti og gjöld, en ekki af höfuðstól lánsins. Skuldin lækkar því ekki á meðan, en mánaðarleg greiðslubyrði verður léttari.
„Við eigum þrjú ung börn og því hefur skipt máli að hámarka ráðstöfunarféð í hverjum mánuði,“ segir Prisak við Børsen.
Hann segir jafnframt að meiri sveigjanleiki skipti máli. Með nýja láninu geti fjölskyldan brugðist hraðar við ef vextir breytast mikið.
Hvernig danski markaðurinn virkar
Danski húsnæðislánamarkaðurinn er frábrugðinn þeim íslenska. Hefðbundin dönsk fasteignalán eru að stórum hluta fjármögnuð með útgáfu sértryggðra skuldabréfa.
Í einföldu máli þýðir það að þegar lántaki fær húsnæðislán er það fjármagnað á skuldabréfamarkaði. Kjörin ráðast því af því hvaða ávöxtunarkröfu fjárfestar gera til bréfanna.
Þegar vextir á markaði hækka skilar það sér til þeirra lántaka sem eru með lán þar sem vextir eru endurstilltir reglulega. Sumir fá nýja vexti árlega, aðrir á nokkurra ára fresti.
Um 15 þúsund viðskiptavinir Totalkredit fá nýja vexti á lán sín 1. júlí. Vextirnir verða ákveðnir í útboði á markaði 19. maí.
Óheppileg tímasetning
Vaxtabreytingin kemur á erfiðum tíma fyrir lántaka.
Óvissa í Mið-Austurlöndum og hærra olíuverð hafa aukið verðbólguótta á mörkuðum. Þegar fjárfestar óttast að verðbólga verði þrálátari hækka vextir á skuldabréfamörkuðum, og það hefur áhrif á danska húsnæðislánamarkaðinn.
Sune Malthe-Thagaard, aðalgreinandi hjá Totalkredit, segir við Børsen að nokkrir danskir húsnæðislánavextir hafi hækkað um 0,5 prósentur frá lokum febrúar.
„Þetta er dálítið óheppileg tímasetning fyrir íbúðareigendur sem fá nýja vexti á lán sín 1. júlí,“ segir hann.
Sveigjanleiki eða öryggi
Málið sýnir þann vanda sem margir danskir lántakar standa nú frammi fyrir.
Þeir geta valið meiri fyrirsjáanleika og bundið vexti lengur, en þá oft á hærri kjörum. Eða þeir geta valið meiri sveigjanleika og vonast til að vextir lækki aftur, en tekið á sig meiri áhættu ef vextir halda áfram að hækka.
Afborgunarleysi getur létt greiðslubyrði til skamms tíma, en það leysir ekki vandann til lengri tíma. Skuldin stendur áfram óbreytt.
Fyrir danska íbúðareigendur sem tóku lán á tímum nær engra vaxta er nýr veruleiki því að taka við. Peningar kosta aftur.
Heimild: Vb.is
